Debaty sejmowex905 Kadencja

Interpelacja w sprawie funkcjonowania obrony cywilnej i spraw obronnych po wprowadzeniu reformy administracyjnej państwa

   Szanowny Panie Premierze! Podczas moich spotkań z przedstawicielami organów samorządu terytorialnego różnych szczebli podnoszony jest problem braku uregulowań w zakresie kompetencji dotyczących funkcjonowania obrony cywilnej i spraw obronnych. W związku z powyższym zwracam się do pana, aby rząd niezwłocznie przedstawił projekt ustawy dotyczący uporządkowania odpowiedzialności oraz źródeł finansowania poszczególnych zadań, jakie są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania podmiotów, którym powierzono ten bardzo ważny odcinek w naszym kraju. Aby przybliżyć problematykę związaną z tą sferą, przedstawiam obecną ocenę sytuacji przez przedstawicieli samorządów.    Doświadczenia powodzi, która miała miejsce na terenach południowo-zachodniej Polski w 1997 r., wykazały niedostateczne przygotowanie służb ratowniczych w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń. Wiele gorzkich słów padło wówczas pod adresem obrony cywilnej. Wytykano jej niezdarność w działaniu, przestarzałe struktury organizacyjne, wyposażenie sprzętowe nieadekwatne do współczesnych działań. Przedstawiono ją jako dinozaura, który zatrzymał się na etapie ˝zimnej wojny˝ i zagrożenia bronią masowego rażenia, niezdolnego do jakiegokolwiek działania w przypadkach, jakie mogą wystąpić w czasie pokoju (katastrofy spowodowane siłami natury, awarie przemysłowe, katastrofy budowlane itp.). Od tej chwili minęły 2 lata. Można byłoby więc pokusić się o ocenę stanu, w jakim dzisiaj znajduje się obrona cywilna. Z przykrością należy jednak stwierdzić, że niewiele się w tej dziedzinie zmieniło.    Podstawą wszelkich zmian jest dobre prawo, dobre przepisy. Działania obrony cywilnej normuje ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej (DzU nr 4 z dnia 22 stycznia 1992 r.). W wykonaniu ustawy wydano rozporządzenie Rady Ministrów:    - z dnia 28 września 1993 r. w sprawie obrony cywilnej (DzU nr 93 z dnia 8 października 1993 r., poz. 429),    - z dnia 28 września 1993 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania szefa obrony cywilnej kraju, szefów obrony cywilnej województw i gmin oraz zasad i trybu kierowania, a także koordynowania przez nich przygotowań i realizacji przedsięwzięć obrony cywilnej (DzU nr 91 z dnia 4 października 1993 r., poz. 420),    - z dnia 25 września 1993 r. w sprawie powszechnej samoobrony ludności (DzU nr 91 z dnia 4 października 1993 r., poz. 421).    Akty te zdezaktualizowały się na tyle, że już najwyższy czas pomyśleć o nowych. Nie wystarczą kolejne nowelizacje ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, konieczna jest oddzielna ustawa normująca działania obrony cywilnej. Niezbędne są przepisy pozwalające dostosować ochronę ludności do standardów NATO, zwiększenie nacisku na zadania zarządzania kryzysowego w czasie pokoju.    Nowego uregulowania wymagają zasady tworzenia formacji OC. Dotychczasowa forma ˝pospolitego ruszenia˝ nie sprawdziła się. Ich mobilność oraz zdolność do wykonania zadań ratowniczych jest niewielka. Wymagane byłoby stworzenie zawodowych służb ratowniczych oraz zadbanie o ich właściwe techniczne wyposażenie. Rozstrzygnięcia wymaga dalsze funkcjonowanie systemów: wczesnego ostrzegania (SWO) oraz wykrywania i alarmowania (SWiAl).    Struktura zarządzania obroną cywilną pokrywa się ze strukturą samorządu terytorialnego. Wydawało się więc, że reforma administracyjna państwa będzie okazją do uporządkowania legislacji w omawianej sprawie. Ale ustawy o samorządzie województwa, o administracji rządowej w województwie oraz samorządzie powiatowym (DzU nr 91 z dnia 18 lipca 1998 r., poz. 576, 577 i 578), pomimo zapisów, że wszystkie szczeble realizują zadania obronne i ochrony ludności, powodują niejasny podział kompetencji, a więc i niejasny rozdział pieniędzy. Szczególnie w odniesieniu do powiatów brak jest sprecyzowanych zadań w omawianej sprawie. Śmiem w ogóle wątpić, czy w budżetach samorządów powiatowych i wojewódzkich uwzględniono środki finansowe na realizację tych zadań.    Starostom nakazano, zgodnie z art. 92 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (DzU nr 133 z dnia 29 października 1998 r., poz. 872), tworzenie powiatowych centrów zarządzania kryzysowego. Przy generalnym niedoszacowaniu budżetów powiatowych obawiam się, że powstaną co najmniej nieudolne atrapy tych centrów.    Zapewne niemiłą ˝niespodziankę˝ sprawiono samorządom gminnym ustawą z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (DzU nr 162 z dnia 30 grudnia 1998 r., poz. 1126), która w art. 4 znowelizowała ustawę o powszechnym obowiązku obrony RP, wykreślając zapis, że wójtowie (burmistrzowie) wykonują zadania obrony cywilnej, jako zadania zlecone, nie przewidując jednocześnie żadnych dochodów (dotacji) do budżetów, pozwalających sfinansować nowe zadania.    Obrona cywilna to działanie wszystkich obywateli w zakresie ochrony życia i zdrowia, dóbr materialnych, dziedzictwa kulturowego, środowiska naturalnego itp. We wszystkich tych działaniach działają wyspecjalizowane instytucje rządowe, samorządowe, organizacje społeczne, stowarzyszenia itp. Wszyscy widzimy konieczność ich działania w sytuacji nadzwyczajnych zagrożeń. Jednocześnie wymagane jest określenie ich działania w tych działaniach. Pozwoli to na określenie zasad finansowania i zwrotu poniesionych w akcjach ratowniczych kosztów.    Niektóre instytucje przechowują państwowe rezerwy moblilizacyjne (paliw, artykułów żywnościowych, leków i materiałów medycznych). Utrzymanie tych rezerw wymaga sporych środków finansowych. W szczególnej sytuacji znalazły się szpitale, które takie rezerwy posiadają. Środki rządowe tylko w niewielkim stopniu pokrywają ich utrzymanie. Umowy zawierane z kasami chorych nie uwzględniają realizacji takich zadań przez placówki szpitalne, a utrzymanie rezerw podnosi koszty funkcjonowania szpitali.    Obrona cywilna to także infrastruktura techniczna kraju, która powinna być przystosowana do stawienia czoła wszelkim przeciwnościom. To przystosowanie tworzy się już na etapie wykonawstwa budowli, obiektów inżynierskich, sieci komunalnych, ujęć wodociągowych itp. Tu także brak przepisów wykonawczych szczególnie do ustawy Prawo budowlane (DzU nr 89 z dnia 25 sierpnia 1994 r.), które normowałyby zadania inwestorów, sposoby finansowania przedsięwzięć zwiększających poziom ochrony ludności.    Podstawą skutecznego działania jest łączność. Szybkość obiegu informacji decyduje o zakresie podejmowanych działań. Istniejące na potrzeby administracji sieci łączności są wyeksploatowane i nie przystające do nowego podziału administracyjnego. Brak jest profesjonalnej sieci na potrzeby ratownictwa. Tworzenie takiej sieci wymaga opracowania przez Ministerstwo Łączności koncepcji jej funkcjonowania, dostępu do niej oraz zasad jej utrzymania i konserwacji. Sieć taka winna być kompatybilna z sieciami instytucji działających w dziedzinie ochrony ludności (PSP, Policja, Siły Zbrojne, służby medyczne itp.).    Przedstawiłem tylko kilka problemów funkcjonowania obrony cywilnej. Ten pobieżny rys wskazuje, że w ostatnich latach niewiele się zmieniło w tej dziedzinie. Dokonywane zmiany są tylko kosmetyczne, mają charakter życzeniowy bez skutecznych umocowań prawnych.    Reasumując, uprzejmie zapytuję pana premiera: Czy i kiedy kierowany przez pana rząd zamierza wnieść nowe projekty ustaw regulujące sprawy obrony cywilnej?    Poseł Grzegorz Kurczuk    Lublin, dnia 21 kwietnia 1999 r.